Binnen een gezin heeft ieder gezinslid een eigen plek en een eigen rol. Vanuit systemisch werk kijken we naar de natuurlijke ordening binnen een gezin. Wanneer ieder gezinslid op zijn of haar eigen plek staat, ontstaat er rust, veiligheid en ruimte om te groeien. Maar wat gebeurt er wanneer die rollen door elkaar gaan lopen?
De natuurlijke ordening
Ouders zijn de ouders. Zij dragen de verantwoordelijkheid voor het gezin, nemen beslissingen en bieden veiligheid, structuur en liefde. Kinderen mogen kind zijn. Zij hoeven niet te zorgen voor hun ouders of broertjes en zusjes, maar mogen zich ontwikkelen, spelen, leren en ontdekken wie ze zijn. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk gebeurt het regelmatig dat deze rollen verschuiven.
Wanneer een kind voor de ouder gaat zorgen
Soms neemt een kind, vaak onbewust, verantwoordelijkheden op zich die eigenlijk bij de ouders horen. Bijvoorbeeld een tienermeisje dat zich voortdurend zorgen maakt over haar moeder, haar probeert op te vrolijken, conflicten tussen haar ouders probeert op te lossen of de zorg voor jongere broertjes en zusjes overneemt. Van buitenaf lijkt zo'n kind vaak heel volwassen, behulpzaam en verantwoordelijk. Toch draagt zij een last die niet bij haar leeftijd of rol past. Systemisch gezien staat zij dan niet meer op de plek van het kind, maar neemt zij (gedeeltelijk) de rol van moeder of partner over. Daardoor raakt de natuurlijke balans binnen het gezin verstoord.
Wat zijn de gevolgen?
Wanneer kinderen verantwoordelijkheden dragen die niet van hen zijn, kunnen verschillende klachten ontstaan. Denk aan:
- overmatige verantwoordelijkheid voelen;
- perfectionisme;
- moeite met ontspannen;
- angst of piekeren;
- schuldgevoel wanneer ze voor zichzelf kiezen;
- moeite met grenzen aangeven;
- later in relaties steeds voor anderen zorgen.
Kinderen leren dan dat hun eigen behoeften minder belangrijk zijn dan die van anderen. Dat patroon kan zich jarenlang voortzetten.
De verantwoordelijkheid terugleggen waar die hoort
Een belangrijk uitgangspunt binnen systemisch werk is dat iedereen alleen draagt wat van hem of haar is.
Dat betekent niet dat kinderen nooit mogen helpen of rekening hoeven te houden met anderen. Natuurlijk is het goed dat kinderen verantwoordelijkheid leren nemen die past bij hun leeftijd. Maar de emotionele verantwoordelijkheid voor het welzijn van de ouders hoort nooit bij een kind te liggen.
Wanneer een ouder weer volledig de ouderrol inneemt en een kind weer kind mag zijn, ontstaat er vaak meer rust in het hele gezin. Kinderen hoeven minder hard te werken om het gezin bij elkaar te houden en krijgen weer ruimte voor hun eigen ontwikkeling.
Herken jij dit?
Misschien herken je dat jouw zoon of dochter altijd de sfeer probeert te bewaken. Of dat je kind zich verantwoordelijk voelt voor jouw emoties. Misschien merk je juist bij jezelf dat je veel steun zoekt bij je kind, zonder dat dit je bedoeling is. Dat maakt je geen slechte ouder. Vaak ontstaan deze patronen geleidelijk en vanuit liefde of door omstandigheden zoals stress, ziekte, een scheiding of verlies. Het mooie is dat patronen ook weer kunnen veranderen. Door bewust te worden van ieders plek binnen het gezin, kan de natuurlijke balans zich herstellen.
Terug naar ieders eigen plek
Wanneer ouders de verantwoordelijkheid nemen die bij hun rol hoort en kinderen de ruimte krijgen om gewoon kind te zijn, ontstaat er vaak meer ontspanning. Er komt minder strijd, minder spanning en meer verbinding.
Een gezin hoeft niet perfect te zijn. Wel helpt het wanneer iedereen mag staan op de plek die bij hem of haar hoort. Vanuit die basis ontstaat er ruimte voor gezonde ontwikkeling, vertrouwen en verbinding.
Herken je deze dynamiek binnen jouw gezin en ben je benieuwd hoe je de balans kunt herstellen? Als gezins- en opvoedcoach kijk ik graag met je mee. Samen onderzoeken we welke patronen zijn ontstaan en hoe ieder gezinslid weer op zijn of haar eigen plek kan komen te staan. Juist daar begint vaak de rust waar zoveel gezinnen naar verlangen.
Reactie plaatsen
Reacties